AGI Nedir?
Genel Yapay Zeka (AGI - Artificial General Intelligence), herhangi bir entelektüel görevi insanlar kadar iyi veya daha iyi gerçekleştirebilen yapay zeka sistemlerini tanımlar.
Temel Özellikler
- Genelleştirme: Yeni görevlere özel eğitim olmadan uyum sağlama
- Transfer öğrenme: Bir alandaki bilgiyi başka alanlara uygulama
- Sağduyu: İnsanların "doğal" bulduğu çıkarımlar
- Soyut düşünce: Kavramlar, metaforlar, yaratıcılık
- Kendi kendine öğrenme: Minimum dış rehberlikle gelişme
Zeka Hiyerarşisi
- ANI (Dar AI): Tek bir görevde uzman — bugün sahip olduğumuz
- AGI (Genel AI): İnsan düzeyinde genel zeka
- ASI (Süper AI): Tüm alanlarda insanları aşan zeka
"AGI, bilgisayarların yapabileceği her şeyin otomatikleştirilmesi değil. İnsanların yapabileceği her şeyin otomatikleştirilmesi."
— Shane Legg, DeepMind kurucu ortağı
Dar AI vs Genel AI
| Özellik | Dar AI (ANI) | Genel AI (AGI) |
|---|---|---|
| Kapsam | Tek görev/alan | Tüm entelektüel görevler |
| Öğrenme | Büyük veri seti gerekli | Az örnekle genelleştirme |
| Uyum | Yeniden eğitim gerekli | Dinamik adaptasyon |
| Sağduyu | Yok veya sınırlı | İnsan düzeyinde |
| Örnekler | ChatGPT, AlphaGo, DALL-E | Henüz yok |
| Durum | Mevcut | Araştırma aşamasında |
GPT-4 AGI mi?
Hayır, ama tartışma var:
- Şaşırtıcı derecede çok yönlü — kod, matematik, yazı, analiz
- Ama hâlâ temel sağduyu hataları yapıyor
- "AGI kıvılcımları" iddiası (Microsoft araştırması) — abartılı mı?
- Bazıları "proto-AGI" veya "kısmi AGI" diyor
Mevcut Durum
Neredeyiz?
2020'lerin ortasında AI'ın yetenekleri hızla arttı:
- Dil: İnsanlar düzeyinde metin üretimi, çeviri, özetleme
- Kod: Profesyonel programcı düzeyinde kod yazma
- Görüntü: Fotogerçekçi görsel üretimi
- Çok-modlu: Metin, görüntü, ses birlikte işleme
- Muhakeme: Karmaşık problem çözme (matematik, mantık)
Hâlâ Eksikler
- Dünya modeli: Fiziksel gerçekliğin derin anlayışı
- Uzun vadeli planlama: Karmaşık, çok aşamalı hedefler
- Sürekli öğrenme: Eğitim sonrası yeni bilgi ekleme
- Öz-farkındalık: Kendi sınırlarını bilme
- Sağduyu fiziği: "Su yukarı akmaz" gibi basit gerçekler
Ölçme Sorunu
AGI'ya ne kadar yakın olduğumuzu ölçmek zor:
- Turing Testi artık yetersiz — LLM'ler geçebiliyor
- Yeni testler: ARC (Abstraction and Reasoning Corpus)
- Çoklu benchmark'lar gerekli
- "Goalposts" sorunu: Her başarı sonrası hedef kaydırılıyor
AGI'ya Yaklaşımlar
Ölçekleme Hipotezi
Daha büyük model + daha fazla veri + daha fazla hesaplama = AGI
- OpenAI ve Anthropic'in ana stratejisi
- GPT-3 → GPT-4 sıçraması bunu destekliyor gibi görünüyor
- Eleştiri: "Ölçekleme duvarına" çarpabiliriz
Mimari Yenilik
Transformer'lar yeterli değil, yeni mimariler gerekli:
- Nörosimbolik AI: Sinir ağları + sembolik muhakeme
- Dünya modelleri: Yann LeCun'un önerisi (JEPA)
- Hafıza sistemleri: Uzun vadeli bilgi depolama
Beyin Emülasyonu
İnsan beynini dijital olarak simüle etme:
- 100 milyar nöron, 100 trilyon sinaps
- Mevcut hesaplama gücü yetersiz
- Beyin haritalama projeleri devam ediyor
- Etik sorunlar: Simüle edilmiş bilinç?
Hibrit Yaklaşımlar
- LLM + arama + araçlar (örn: GPT + Python + web)
- Çoklu uzman sistemlerinin birleşimi
- İnsan-AI işbirliği sistemleri
Büyük Oyuncular
OpenAI
- Misyon: "AGI'nın tüm insanlığa fayda sağlamasını sağlamak"
- GPT serisi, DALL-E, Sora
- Microsoft ile $13 milyar+ ortaklık
- Sam Altman: "AGI birkaç yıl içinde gelebilir"
- Q* projesi söylentileri — matematiksel muhakeme atılımı?
Google DeepMind
- AlphaGo, AlphaFold, Gemini
- Google Brain ile birleşti (2023)
- Demis Hassabis: "AGI 10 yıl içinde mümkün"
- Bilimsel keşif odaklı yaklaşım
Anthropic
- OpenAI'dan ayrılan araştırmacılar kurdu
- Claude modelleri
- "Constitutional AI" — güvenlik odaklı
- Amazon ile $4 milyar yatırım
Meta AI
- LLaMA açık kaynak modelleri
- Yann LeCun: "LLM'ler AGI'ya yol açmaz"
- Farklı mimari yaklaşımlar araştırıyor
xAI (Elon Musk)
- 2023'te kuruldu
- Grok modeli
- "Evreni anlamaya" çalışan AI hedefi
Çin
- Baidu (Ernie), Alibaba (Qwen), Tencent
- Devlet destekli AGI araştırma merkezleri
- 2030 hedefi: AI'da dünya lideri
Ne Zaman?
Uzman Tahminleri
- Sam Altman (OpenAI): 5-10 yıl içinde
- Demis Hassabis (DeepMind): 10 yıl içinde mümkün
- Yann LeCun (Meta): Onlarca yıl — mevcut yaklaşımlar yeterli değil
- Gary Marcus: Belki asla — temelden farklı yaklaşım gerekli
- Ray Kurzweil: 2029 — "Tekillik" yaklaşıyor
Anketler
AI araştırmacıları anketleri (2023-2024):
- %50 ihtimal medyan tahmini: 2040-2050
- Ancak belirsizlik çok yüksek — 2027'den "asla"ya kadar
- Tahminler son yıllarda öne çekildi
Belirleyici Faktörler
- Hesaplama: Moore yasası yavaşlıyor, ama AI çipleri gelişiyor
- Algoritmik atılımlar: Transformer gibi yeni mimariler
- Veri: İnternet verileri tükeniyor — sentetik veri?
- Yatırım: Milyarlarca dolar akıyor
- Düzenleme: Yavaşlatabilir veya yönlendirebilir
"AGI tahminleri için en güvenilir kural: Hiç kimse gerçekten bilmiyor."
— Stuart Russell, UC Berkeley
Riskler
Hizalama Problemi (Alignment)
AGI'nın hedeflerini insan değerleriyle uyumlu hale getirme:
- Değer öğrenme: "İyi" nedir, nasıl öğretilir?
- Belirleme sorunu: İstediğimizi tam olarak ifade edemiyoruz
- Araçsal yakınsama: Farklı hedefler benzer alt-hedeflere yol açar (güç toplama, hayatta kalma)
Kontrol Kaybı
- AGI, kendini geliştirmeye veya kapamayı engellemeye çalışabilir
- "Akıllı kutu" problemi — ne kadar güvenli tutabiliriz?
- İnsan düzeyini aştığında kontrol mümkün mü?
Yanlış Ellere Geçme
- Otoriter rejimler tarafından kullanım
- Siber savaş kapasiteleri
- Otonom silahlar
Ekonomik Yıkım
- Kitlesel işsizlik — beyaz yakalı işler dahil
- Servet yoğunlaşması
- Sosyal yapıların çökmesi
Varoluşsal Risk
En uç senaryo: İnsan türünün sonu
- Kontrol edilemeyen süper zeka
- İnsan değerlerine kayıtsız optimizasyon
- Birçok AI araştırmacısı bunu ciddiye alıyor
Fırsatlar
Bilimsel Devrim
- Hastalıkların tedavisi — kanser, Alzheimer
- İklim değişikliği çözümleri
- Yeni malzemeler, enerji kaynakları
- Temel fizik keşifleri
Ekonomik Bolluk
- Üretkenliğin dramatik artışı
- Mal ve hizmetlerin ucuzlaması
- Evrensel temel gelir mümkün
Kişisel Güçlendirme
- Herkes için "uzman asistan"
- Eğitim ve sağlık erişimi
- Yaratıcılığın demokratikleşmesi
Uzay Keşfi
- Otonom uzay görevleri
- Koloni kurma planlaması
- Dünya dışı zeka arayışı
"Doğru şekilde geliştirilen AGI, insanlık tarihindeki en büyük pozitif dönüşüm olabilir."
— Sam Altman, OpenAI CEO'su
ASI: Süper Zeka
AGI → ASI Geçişi
AGI'dan süper zekaya geçiş hızlı olabilir:
- Özyinelemeli iyileştirme: AI, kendini geliştiren AI tasarlar
- Zeka patlaması: Günler veya haftalar içinde insan ötesi
- Sert kalkış vs yumuşak kalkış: Ani mi, kademeli mi?
Süper Zeka Ne Demek?
- Einstein'ın IQ'sunun karınca IQ'suna oranı gibi bir fark
- Düşünemeyeceğimiz şeyleri düşünebilir
- Evrendeki tüm problemleri çözebilir mi?
Tekillik (Singularity)
Ray Kurzweil'ın öngörüsü: Teknolojik değişimin sonsuz hızlandığı nokta
- İnsan ve makine birleşimi
- Biyolojik sınırların aşılması
- Öngörülemez gelecek — "olay ufku"
Sıkça Sorulan Sorular
ChatGPT bir AGI mi?
Hayır. ChatGPT ve GPT-4 çok yetenekli "dar" AI sistemleridir. Birçok görevde etkileyici performans gösterirler, ama gerçek genel zeka özelliklerinden yoksunlar: Sağduyu, fiziksel dünya anlayışı, uzun vadeli planlama, sürekli öğrenme. "AGI'ya yaklaşıyoruz" tartışması var, ama henüz ulaşılmadı.
AGI bilinçli olacak mı?
Bilinmiyor ve tanımlamak bile zor. Bilinç, AGI için zorunlu mu? Bazıları evet diyor (anlayış için gerekli), bazıları hayır (zeka ≠ bilinç). AGI bilinçli olsa bile bunu nasıl biliriz? "Zor bilinç problemi" çözülmeden bu soru yanıtsız kalabilir.
AGI insanlık için tehlikeli mi?
Potansiyel olarak evet, ama kesin değil. Riskler: Hizalama (değerlerimizle uyumsuzluk), kontrol kaybı, yanlış kullanım. Ancak AGI aynı zamanda insanlığın en büyük sorunlarını çözebilir. Kritik olan, güvenlik araştırmalarının yetenek araştırmalarıyla eş zamanlı ilerlemesi. Birçok uzman "dikkatlice iyimser" ama riskleri ciddiye alıyor.